VI Jakie uprawnienia pracownicze ci przysługują ?

1. prawo do wynagrodzenia - jego wysokość powinna być określona w umowie o pracę. Ponadto każdy pracodawca, który zatrudnia co najmniej 5 pracowników powinien wprowadzić układ zbiorowy pracy lub regulamin wynagradzania, określający sposób wynagradzania (np. akordowy) i składniki wynagrodzenia (np. płaca zasadnicza, prowizja, premie , dodatki) obowiązujące w jego zakładzie (art.77 kodeksu pracy). Jeżeli masz wątpliwości, czy twoje wynagrodzenie jest wypłacane zgodnie z zasadami określonymi w układzie lub regulaminie, np. czy prawidłowo naliczono ci premię, masz prawo sprawdzić to w ich treści, a pracodawca nie może ci odmówić dostępu do nich.

Pracodawca ma obowiązek wypłacać Ci wynagrodzenie w stałym miejscu i czasie, nie rzadziej niż raz w miesiącu( art. 85 k.p.). Nie może dokonywać żadnych potrąceń z twojego wynagrodzenia poza wyjątkami ściśle określonymi w kodeksie pracy. Potrącić można wyłącznie: alimenty, zaliczkę na podatek dochodowy, należności podlegające ściągnięciu w trybie egzekucyjnym, np. nie spłacone kredyty bankowe, pieniężne kary porządkowe nałożone przez pracodawcę i zaliczki wypłacone przez niego pracownikowi.

Jeśli pracodawca nie chce wypłacić ci wynagrodzenia w terminie , wypłaca je w niższej niż powinien wysokości albo potrąca z niego bezprawnie jakieś kwoty to jego działanie stanowi wykroczenie. Możesz a nawet powinnaś zgłosić je Państwowej Inspekcji Pracy, która ukarze pracodawcę grzywną. Jeżeli pracodawca mimo tego dalej zalega z wypłatą twojego wynagrodzenia, możesz zwrócić się do sądu pracy z powództwem o wypłatę zaległego wynagrodzenia wraz z odsetkami. Pamiętaj wniesienie pozwu do sądu pracy jest bezpłatne.

2. Prawo do wypoczynku. Oznacza ono, że:

a/ nie wolno zmuszać pracownika do pracy ponad obowiązujące normy czasu pracy. Według polskiego prawa nie można pracować więcej niż 8 godzin na dobę i przeciętnie 42 godziny na tydzień w okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż 3 miesiące. Oznacza to, że jeżeli w jednym lub podczas kilku tygodni pracownik będzie musiał przepracować więcej niż 42 godziny tygodniowo, to w innym okresie pracodawca musi skrócić mu czas pracy, tak aby w ciągu 3 miesięcy wypadały przeciętnie nie więcej niż 42 godziny pracy.

Pracodawca może wprowadzić dłuższy czas pracy - do 12 godzin na dobę, a dla kierowców - do 10 godzin, jeśli uzasadnia to rodzaj pracy lub organizacja pracy, np. system dwu -zmianowy. Ale i wówczas nie można przekroczyć 42 godzin pracy w tygodniu w ciągu 1 miesiąca! Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna, tylko wówczas gdy jest ona konieczna w związku z akcją ratowniczą w celu ochrony życia lub zdrowia ludzi, ochrony mienia lub usunięcia awarii albo w razie szczególnych potrzeb pracodawcy. Pracownik nie może przepracować więcej niż 4 godziny nadliczbowe na dobę i 150 godzin w roku. Za pracę w godzinach nadliczbowych należy się dodatkowe, oprócz normalnego, wynagrodzenie :

• 50 % wynagrodzenia za 2 pierwsze godziny w ciągu doby
• 100 % wynagrodzenia za dalsze godziny pracy i za pracę w święto, w niedzielę lub w nocy.

Za pracę w godzinach nadliczbowych nie dostają dodatku pracownicy na stanowiskach kierowniczych ( z wyjątkiem pracy w niedzielę, święto lub dodatkowy dzień wolny od pracy ).

• dni wolnych od pracy- jako pracownik masz prawo do jednego dnia wolnego w tygodniu (najczęściej niedzieli ) i 39 tzw. dodatkowych dni wolnych od pracy w roku , którymi są najczęściej wolne soboty. Nowe przepisy obowiązujące od 1 stycznia 1997r. dają również pracodawcy prawo do wprowadzenia większej liczby dni wolnych od pracy w roku, maksymalnie 52 . Może on wówczas przedłużyć dzienną normę czasu pracy do 9 godzin.
• prawo do urlopu wypoczynkowego. Nowa regulacja urlopów wypoczynkowych jest korzystniejsza dla pracowników niż dotychczas obowiązująca. Prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego ma od 1 stycznia 1997r. każdy pracownik, który przepracował w sumie nie mniej niż 6 miesięcy, nawet jeżeli w tym czasie zmieniał miejsca pracy lub miał przerwy pomiędzy jednym a drugim zatrudnieniem (art. 153 i 154 k. p.).

Wymiar urlopu zależy od łącznego stażu pracy czyli wszystkich zsumowanych razem okresów twojego zatrudnienia. Po pół roku pracy masz prawo do 9 dni urlopu, po roku - do 18 dni, po 6 latach - do 20 dni, a po 10 latach - do 26 dni urlopu w roku (art.154 k.p.). Jeżeli ukończyłaś jakąś szkołę ponad podstawową, to okresy nauki w tej szkole też będą wliczane do stażu pracy, od którego zależy długość twojego urlopu, np. z tytułu ukończenia liceum ogólnokształcącego dolicza ci się 4 lata do stażu urlopowego (art. 155 k.p.). Okresy nauki w różnych szkołach nie sumują się.

Urlop obejmuje tylko dni robocze. Dni wolnych od pracy, w tym od 1 stycznia 1997r. również wolnych sobót nie wlicza się do urlopu, co oczywiście w praktyce wydłuża jego wymiar i jest dla ciebie korzystne.

Jeśli w ciągu roku zmienisz pracę przysługuje ci wówczas tzw. urlop proporcjonalny - u poprzedniego i u nowego pracodawcy w częściach proporcjonalnych do tego jaką część roku u nich przepracowałaś. Np. 6 miesięcy w tym roku pracowałaś u pracodawcy A i 6 miesięcy u pracodawcy B, a masz prawo do 20 dni urlopu. Wobec tego należy ci się 10 dni urlopu w poprzednim i 10 w nowym miejscu pracy.

Pracodawca ma obowiązek udzielać ci urlopu co rok i możesz go wykorzystać najpóźniej do 31 marca następnego roku. Pracodawca ma obowiązek udzielić ci urlopu w naturze, nie powinien więc wypłacać za niego ekwiwalentu pieniężnego, chyba że nie zdążyłaś wykorzystać urlopu, bo przestałaś u niego pracować (art.161 i 171 k.p.). Wynagrodzenie za okres urlopu przysługuje Ci w takiej samej wysokości jak za pracę, a te części pensji, których wysokość ulega zmianom można obliczyć na podstawie średniej z ostatnich 3 miesięcy pracy.

Jeśli chodzi o urlop bezpłatny to pracodawca nie ma wprawdzie takiego obowiązku, ale może na wniosek pracownika udzielić mu takiego urlopu (art.174).

Jeśli pracodawca nie chce udzielić ci urlopu wypoczynkowego lub udzielił ci go w niższym wymiarze niż ci się należy możesz wówczas zawiadomić Państwową Inspekcję Pracy, która nałoży na niego karę grzywny (art.283 k.p.)

3.Prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Każdy pracodawca ma obowiązek zapewnić swoim pracownikom pracę w bezpiecznych i higienicznych warunkach ( art.207 k. p.). Jeżeli uważasz, że warunki pracy w twoim zakładzie nie odpowiadają przepisom B H P i mogą być groźne dla twojego życia lub zdrowia, masz prawo powstrzymać się od wykonywania pracy zawiadamiając o tym swojego przełożonego i zachowujesz mimo to prawo do wynagrodzenia (art. 210 k. p.). Jeżeli ulegniesz wypadkowi w pracy lub zachorujesz na chorobę zawodową , pracodawca ma obowiązek zgłosić ten fakt Państwowej Inspekcji Pracy. Jeśli pracodawca nie dopełni tego obowiązku, bądź jeżeli on lub inna odpowiedzialna za to w zakładzie osoba nie przestrzega przepisów BHP, inspektor pracy ma prawo ukarać ich grzywną (art.283 k. p.).

Jeśli ulegniesz wypadkowi lub zachorujesz na chorobę zawodową masz wówczas prawo do świadczeń przewidzianych ustawą z 12 czerwca 1975r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, np. do renty inwalidzkiej i jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu..

4.Prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Od momentu zawarcia umowy o pracę pracodawca ma obowiązek zgłosić ten fakt w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i odprowadzać co miesiąc od twoich poborów składkę na ZUS i Fundusz Pracy. Składka na ZUS odprowadzana jest w wysokości 48,5% od Twojego wynagrodzenia brutto. .Ubezpieczenie to daje ci prawo do bezpłatnych świadczeń leczniczych , zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, rodzinnego i pogrzebowego, a także do emerytury lub renty inwalidzkiej oraz do zasiłku dla bezrobotnych w razie utraty pracy. Powinnaś wiedzieć o tym, że pracodawca jest zobowiązany do wypłacania Ci wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy jeżeli nie trwa on dłużej niż 35 dni w roku kalendarzowym. Jego wysokość jest jednak ograniczona do 80% Twoich poborów. Wynagrodzenie w wysokości 100% przysługuje Ci wówczas gdy niezdolność do pracy powstała z tytułu wypadku przy pracy, wypadku w drodze z pracy i do pracy, choroby zawodowej lub choroby przypadającej w okresie ciąży.

Jeżeli pracodawca odmawia zgłoszenia do ubezpieczenia zawartej z tobą umowy lub też nie odprowadza za ciebie składek, zawiadom o tym ZUS, który przymusowo ściągnie zaległe składki i może nałożyć na pracodawcę karę grzywny (art. 35 i 41 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społ.).

5.Prawo do świadectwa pracy.

W razie rozwiązania lub wygaśnięcia twojej umowy o pracę, pracodawca ma obowiązek wydać ci niezwłocznie świadectwo pracy. Jeśli odmawia jego wydania, inspektor pracy i w tym wypadku może ukarać go grzywną. Ponadto masz prawo dochodzić przed sądem pracy odszkodowania od pracodawcy za szkodę jaką poniosłaś wskutek niewydania lub wydania niewłaściwego świadectwa, np. jeśli nie chciano cię z tego powodu zatrudnić w innym miejscu (art.99k.p.).

Nowe przepisy prawa pracy zlikwidowały opinie o pracy wydawane na wniosek pracownika, który odchodził z pracy. W zamian za to pracodawca może, na prośbę pracownika, wydać mu rekomendację ( list polecający ). Nie jest to jednak obowiązek pracodawcy, tak jak było to w przypadku opinii. Pracodawca może np. odmówić wydania rekomendacji, gdy uważa, że pracownik niesumiennie wykonywał swoje obowiązki.

6. prawo do wynagrodzenia za okres zwolnienia od pracy - przysługuje Ci m.in. n w razie ślubu lub urodzenia dziecka, zgonu małżonka, dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy - na okres dwóch dni n - w razie ślubu dziecka, zgonu lub pogrzebu siostry, brata, teściowej, babki dziadka a także innej osoby pozostającej na Twoim utrzymaniu lub pod Twoją opieką - na okres jednego dnia n na czas niezbędny do przeprowadzenia badań lekarskich i szczepień ochronnych przewidzianych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych, gruźlicy, chorób wenerycznych.