Musisz wiedzieć, że nie każda proponowana ci forma zatrudnienia jest umową prawa pracy dającą uprawnienia pracownicze. Dotyczy to np. umów zlecenia czy umów o dzieło, które są regulowane prawem cywilnym, a osoba je wykonująca nie ma praw pracowniczych przewidzianych kodeksem pracy ! Obecnie pracodawcy najczęściej korzystają z umów cywilnoprawnych bądź też zawierają umowy na czas określony, często poprzedzając je umową na okres próbny. Rzadziej proponują od razu zawarcie najkorzystniejszej dla pracownika umowy na czas nieokreślony. Teraz pokrótce scharakteryzujemy różne rodzaje umów.

UMOWA NA OKRES PRÓBNY - może poprzedzać wszystkie pozostałe rodzaje umów, a maksymalny czas jej trwania wynosi 3 miesiące, jej celem jest sprawdzenie przydatności pracownika do danej pracy. Powinnaś wiedzieć, że przy tego typu umowie okres wypowiedzenia wynosi :

• 2 tygodnie, jeżeli zawarto ją na 3 miesiące
• 1 tydzień, jeżeli zawarto ją na więcej niż 2 tygodnie
• 3 dni robocze , jeżeli została zawarta na mniej niż 2 tygodnie.

UMOWĘ NA CZAS OKREŚLONY, jak sama nazwa wskazuje, zawiera się do upływu określonego w niej terminu, np. do 31 grudnia 1997r. Nie może być w zasadzie rozwiązana za wypowiedzeniem, ale w umowie zawartej na okres dłuższy niż 6 miesięcy można zawrzeć klauzulę, która przewiduje możliwość jej wcześniejszego wypowiedzenia. Wówczas termin jej wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie.

UWAGA! Od 2 czerwca 1996r. trzecia z kolei umowa na czas określony pomiędzy tym samym pracownikiem i pracodawcą , jeżeli przerwy między umowami nie są dłuższe niż 30 dni, przekształca się automatycznie ( niezależnie od woli pracownika bądź pracodawcy ) w umowę na czas nieokreślony (art.25 kodeksu pracy). Dlatego, nawet jeżeli pracodawca po raz trzeci zawrze z tobą umowę terminową, to i tak w świetle prawa będzie ona traktowana jak umowa na czas nieokreślony i będą ci w związku z tym przysługiwać wszystkie uprawnienia z nią związane, np. prawo do 3- miesięcznego wypowiedzenia po 3 latach pracy u jednego pracodawcy.

UMOWA NA CZAS WYKONANIA OKREŚLONEJ PRACY - moment jej zakończenia zależy od tego kiedy dana praca zostanie zakończona, zawierana jest najczęściej z pracownikami sezonowymi, np. do końca kampanii cukrowniczej umowy na czas wykonywania określonej pracy nie można wypowiedzieć przed zakończeniem wykonania pracy.

UMOWA NA CZAS NIEOKREŚLONY daje pracownikowi najwięcej uprawnień i najlepiej chroni go przed utratą pracy. Zapewnia ci ona:

• większą niż w przypadku pozostałych umów trwałość zatrudnienia, bo pracodawca wypowiadając ją musi podać ci na piśmie przyczynę jej rozwiązania , a także zawiadomić o zamiarze jej rozwiązania reprezentujący cię związek zawodowy działający w zakładzie, który może zgłosić zastrzeżenia co do takiego zamiaru pracodawcy (art. 38 kodeksu pracy)
• dłuższe okresy wypowiedzenia , zależne od stażu pracy u danego pracodawcy, czyli okresu przez jaki byłaś u niego zatrudniona :
• przy stażu pracy krótszym niż 6 miesięcy przysługuje - 2 tygodniowy okres wypowiedzenia
• przy stażu wynoszącym od 6 miesięcy do 3 lat - 1 miesięczny okres wypowiedzenia
• przy stażu dłuższym niż 3 lata - 3 miesięczny okres wypowiedzenia.

Pamiętaj! W przypadku każdej z umów, pracodawca ma obowiązek zawrzeć ją z Tobą na piśmie, określając rodzaj umowy ( np. na okres próbny), rodzaj pracy ( np. na stanowisku sekretarki ) i strony umowy ( czyli między kim a kim ją zawarto), a także miejsce wykonywania pracy, termin jej rozpoczęcia i wysokość wynagrodzenia pracownika (art. 29 kodeksu pracy ). Umowa zawarta bez zachowania formy pisemnej , np. przez dopuszczenie pracownika do pracy jest również ważna a pracodawca ma obowiązek potwierdzić na piśmie fakt zawarcia z pracownikiem tej umowy.

Jeżeli pracodawca w ciągu 7 dni od rozpoczęcia przez ciebie pracy nie potwierdzi na piśmie warunków umowy to możesz zawiadomić o tym Państwową Inspekcję Pracy, która ukarze pracodawcę karą grzywny.

Pamiętaj, istotnym elementem umowy o prace jest również dokładne określenie rodzaju pracy. W przypadku zmiany przez pracodawcę warunków pracy i płacy określonych w umowie musi on dokonać wypowiedzenia zmieniającego. Okresy wypowiedzenia zmieniającego są takie same jak okresy wypowiedzenia umowy o prace. Jeżeli pracownik nie wyrazi zgody na nowe warunki umowa ulega rozwiązaniu po upływie okresu wypowiedzenia. Oświadczenie w tej sprawie pracownik musi złożyć w terminie do połowy okresu wypowiedzenia. Wypowiedzenia zmieniającego nie można dokonać w czasie urlopu pracownika, jego nieobecności w pracy spowodowanej chorobą lub sprawowaniem osobistej opieki nad członkiem rodziny - jeżeli nie upłynął okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia; innej nieusprawiedliwionej nieobecności (art. 41 kp.) Powinnaś jednak zdawać sobie sprawę z tego, że powierzenie pracownikowi innej pracy niż przewidziana w umowie na okres trzech miesięcy w przypadku uzasadnionym potrzebami pracodawcy może nastąpić bez wypowiedzenia zmieniającego. Inna praca nie może powodować obniżenia wynagrodzenia i musi być zgodna z kwalifikacjami pracownika.

UWAGA: Zmiana przez pracodawcę rodzaju umowy o pracę (np. umowy na czas nie określony na czas określony) nie stanowi zmiany warunków pracy, a co za tym idzie nie można zastosować wypowiedzenia zmieniającego. Należy w tej sytuacji wypowiedzieć jedną umowę o pracę i zawrzeć drugą.

UMOWA O PRACĘ NAKŁADCZĄ - jest jedną z form zatrudniania z jaka możesz się spotkać, poszukując pracy. Daje Ci ona prawie takie same prawa jakie ma pracownik.

I tak przysługuje Ci:

• wynagrodzenie nie niższe niż 50 % najniższej płacy w gospodarce narodowej,
• urlop wypoczynkowy,
• świadczenia z ubezpieczenia społecznego,
• świadectwo pracy,
• ochronę chałupniczek w ciąży lub w okresie urlopu macierzyńskiego przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy.

Dzięki ostatnim zmianom w razie konieczności rozwiązania umów z co najmniej 10 % chałupników z powodu likwidacji, upadłości lub zaniechania czy ograniczenia pracy nakładczej u danego pracodawcy, chałupnikom przysługuje odprawa pieniężna, a o redukcji zatrudnienia należy zawiadomić urząd pracy. Uprawnienia te określa Rozporządzenie Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r., ostatnio znowelizowane 28 maja 1996 r.

INNE RODZAJE UMÓW - Jak już była o tym mowa, pracodawcy często zawierają z nowo zatrudnianymi osobami umowy cywilno-prawne (umowa zlecenia i umowa o dzieło) Musisz wiedzieć, że gdy podejmiesz zatrudnienie na podstawie takiej umowy, to nie będziesz pracownikiem w rozumieniu przepisów prawa pracy, a twoja sytuacja prawna będzie mniej korzystna od sytuacji osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Zakres przysługujących ci uprawnień zależy od rodzaju zawartej z tobą umowy.

UMOWA ZLECENIA - Osoba pracująca w oparciu o taka umowę nie jest podporządkowana zleceniodawcy tak jak pracownik pracodawcy, ale z drugiej strony nie korzysta z niektórych uprawnień pracowniczych. Nie ma na przykład prawa do urlopu wypoczynkowego, macierzyńskiego ani wychowawczego. Nie ma także prawa do zasiłku opiekuńczego. Od 1995r. osoby wykonujące zlecenie , jeżeli umowa zlecenia była zawarta na co najmniej 15 dni, zostały objęte ubezpieczeniem społecznym bardzo podobnym do ubezpieczenia pracowników. Dzięki temu mają prawo do:

• bezpłatnego leczenia
• zasiłku chorobowego (po 30 dniach nieprzerwanej choroby), macierzyńskiego i porodowego
• emerytury, renty i renty rodzinnej
• świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
• zasiłku pogrzebowego.

Składkę na ubezpieczenie opłaca w połowie zleceniodawca, w połowie osoba wykonująca zlecenie. Składkę na Fundusz Pracy płaci w całości zleceniodawca.

Powinnaś jednak wiedzieć, że pracodawcy, którzy zatrudniają Cię na umowę zlecenia najczęściej chcą uniknąć płacenia ZUS-u i starają się tak formułować umowy aby nie być objętym obowiązkiem płacenia za Ciebie ubezpieczenia. Jeśli masz wątpliwości czy Twój pracodawca opłaca za Ciebie ZUS możesz to sprawdzić. Jeśli zatrudnia on poniżej 20 pracowników powinnaś w każdym miesiącu podpisywać się na deklaracji ZUS.

UMOWA O DZIEŁO - charakteryzuje się tym, że wykonujący ją odpowiada za rezultat swojego działania, a nie za to czy starannie pracuje i tylko za rezultat jest wynagradzany. W razie zawarcia takiej umowy jej wykonawca nie jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, więc nie będą mu przysługiwać żadne świadczenia z tego tytułu, np. prawo do emerytury. Nie ma również prawa do urlopu wypoczynkowego, macierzyńskiego czy wychowawczego.